Historia kościoła i klasztoru
oraz jego zabytki
Kościół i klasztor w Krakowie u stóp Wawelu powstał w r.1453 dzięki fundacji biskupa
krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego
i dzięki poparciu króla Kazimierza Jagiellończyka. Na zaistnienie tego faktu
wpłynęła obecność w Krakowie św. Jana Kapistrana (+1456), włoskiego kaznodziei
i misjonarza, który z upoważnienia papieża i na zaproszenie króla polskiego, wygłaszał płomienne kazania nawołujące wiernych do pokuty
i do zreformowania życia religijnego. Janowi udało się zachęcić wielu ludzi
związanych z Akademią Krakowską do życia w zakonie opartym na regule św. Franciszka z
Asyżu. Jego obecność w Krakowie zapoczątkowała w naszym kraju wspólnotę
braci mniejszych ?de observantia?. Braci należących
do tej wspólnoty nazywano w Polsce bernardynami. Początek tej nazwie dał pierwszy
klasztor w Krakowie pw. Św. Bernardyna ze Sieny (kanonizowanego w 1450 r.). Do
konwentu krakowskiego należało wielu wybitnych zakonników, uczonych i cieszących się
opinią świętości, m. in. bł. Szymon z Lipnicy (+1482), Michał Bal (+1496),
profesor Krakowskiej Akademii i kandydat na arcybiskupstwo praskie; bł. Władysław z
Gielniowa (+1505); sługa Boży Rafał z Proszowic
(+1534); Jan Szklarek (+1515), związany wcześniej z Akademią Krakowską, Jan ze
Stobnicy (+1530), filozof i profesor tejże Akademii oraz Bernardyn z Żarnowca
(+1482), sławny iluminator i miniaturzysta rękopisów i wielu innych.
Drewniane budowle kościoła i klasztoru
zastąpiono w 1454 r. budowlą nieco większego,
murowanego kościoła i klasztoru z dotacji bpa Zbigniewa Oleśnickiego. Po śmierci
fundatora kontynuowali budowę: kanonik krakowski Jan
Długosz, a po nim Marcin Bełza, syndyk klasztoru bernardynów. Rozpoczęta w r. 1454
budowa trwała jeszcze po r. 1500. Kościół gotycki, jednonawowy, z wieżą od frontu,
wewnątrz został pokryty malowidłami (polichromią) bernardyńskiego malarza Franciszka
z Sieradza (+1516). Obraz w nastawie głównego ołtarza,
dzieło bernardyńskiego malarza Franciszka Węgrzyna (+1484), związany był z wezwaniem
świątyni i przedstawiał św. Bernardyna ze Sieny. Z tego wystroju zachowały się do
dziś jedynie: rzeźba "św. Anny Samotrzeć", wykonana w
warsztacie Wita Stwosza i rzeźba Chrystusa Frasobliwego, nieznanego artysty.
Najazd szwedzki w 1655 roku spowodował zniszczenie dawnego gotyckiego zabudowania. Obecny kościół w stylu wczesnobarokowym,
wzniesiony w latach 1659-1680 z funduszów Zofii
Ługowskiej i Stanisława Witowskiego, kasztelana
sandomierskiego, zaprojektował Krzysztof Mieroszewski.
Wystrój wnętrza uzupełniano jeszcze w ciągu XVIII w. Zachował się do naszych czasów
ołtarz z czarnego marmuru, dedykowany bł. Szymonowi
z Lipnicy, dzieło wybitnego krakowskiego mistrza kamieniarskiego z drugiej połowy XVII w., Jacka Zielaskiego i 
obrazy bernardyńskiego malarza o.
Franciszka Lekszyckiego (+1668): "Ostatnia Wieczerza", "Pierwszy
Upadek Pana Jezusa", "Ukrzyżowanie" i kilka mniejszych, a wśród
nich prawdopodobnie "Taniec śmierci".
Kościół był wielokrotnie restaurowany. Po wojnie, w r.1945 odnowiono kaplicę bł.
Szymona z Lipnicy i ubogacono ją witrażem
okiennym Józefa Mehoffera (+1946).
Konwent krakowski jako dom macierzysty odgrywa nadal
główną rolę w polskiej zakonnej prowincji bernardynów i jest siedzibą prowincjałatu. Od roku 1959 mieści się tutaj Archiwum Prowincji oraz
Centralna Biblioteka Starodruków Prowincji. W latach 1963-1993 mieściło się tutaj
studium filozofii Wyższego Seminarium Duchownego OO. Bernardynów, a od 1993 r.
znajduje się tutaj postulat prowincji. Obecnie bernardyni krakowscy prowadzą trzy kapelanie: u Sióstr Bernardynek przy ul.
Poselskiej, w Szpitalu Reumatologicznym przy ul. Focha i w Domu Pomocy Społecznej im. Świętego Brata Alberta w Ojcowie. Przy klasztorze od
czasu fundacji istnieje liczna wspólnota
Franciszkańskiego Zakonu Świeckich. Istnieje także Franciszkańska Unia Misyjna i
Bractwo Niepokalanego Poczęcia.